عزيز الله بيات
289
تاريخ تطبيقى ايران با كشورهاى جهان ( فارسى )
شمالى و لشكر ديگر مأمور سركوبى سلطان جلال الدين گرديد . اين سپاه پس از غلبه بر سلطان جلال الدين به سه دسته تقسيم شد : عدهاى تا سواحل رودخانهء فرات پيشروى كردند ، دسته ديگر به سمت تفليس روى نهادند و دستهء سوم در سال 628 هجرى مراغه را تصرف كردند . همين سپاه در سال 629 هجرى عازم فتح تبريز شد . اهالى شهر به سبب تسليم بدون قيد و شرط ، از قتل و غارت نجات يافتند . در سال 631 هجرى چين شمالى به تصرف اوگتاى قاآن درآمد . به فرمان او محمود يلواج به حكومت آنجا منصوب شد . اوگتاى پس از مراجعت از چين سپاه بزرگى را مأمور تسخير كشورهاى روم و بلغار و چركس كرد . اين سپاه در سال 639 هجرى پس از آتش زدن مسكو به جانب اوكراين روى آورد . كيف پايتخت اوكراين به تصرف آنها درآمد . از اينزمان تا سال 886 هجرى يعنى قريب مدت دو قرن روسيه تحت فرمان مغولان بود . بعد از فتح روسيه ، سپاه مغول به دو دسته تقسيم شد : يك دسته در سال 639 هجرى پس از تصرف شهر برسلو تا حدود برلين پايتخت آلمان پيش رفتند و دسته ديگر مقارن با همين زمان پس از شكست مجارها خود را به نزديكى پايتخت اتريش رسانيدند . در همين زمان به دليل درگذشت اوگتاى قاآن سران سپاه براى شركت در قوريلتاى انتخاب خان جديد به آسيا بازگشتند . گيوك خان ( 639 - 647 ه . ق . ) ( 1241 - 1249 م . ) بعد از درگذشت اوگتاى قاآن بر سر تعيين جانشين او بين بزرگان مغول اختلاف افتاد . در تمام اين مدت همسر اوگتاى قاآن عهدهدار زمام امور كشور بود . پس از چهار سال كوشش موفق شد كه گيوك خان بزرگترين فرزند اوگتاى قاآن را به سلطنت برساند . منگو قاآن ( 648 - 657 ه . ق . ) ( 1250 - 1258 م . ) بعد از مرگ گيوك خان بار ديگر بر سر جانشينى او بين سران مغول اختلاف نظر پيدا شد ، تا سرانجام منگو كه يكى از پسران تولوى ابن چنگيز بود ، به سلطنت رسيد . وى در دومين سال زمامدارى خود هولاكو خان برادر كوچك خود را مأمور سركوبى پيروان فرقه اسماعيليه و خليفه عباسى بغداد كرد و قوبيلاى برادر ديگر خود را مأمور فتح چين